In witte hockeywereld leerde gediscrimineerde Aikman zich te ‘verwitten’

Na de dood van George Floyd in Amerika woedt wereldwijd de discussie over racisme. Dat werpt de vraag op: hoe zit het in de hockeywereld? De Surinaamse Nederlander Siegfried Aikman (61) heeft zijn hele leven moeten vechten tegen racisme. Nu is hij bondscoach van Japan. ‘Racisme is overal. Het is waarmee ik ben opgegroeid. Ik weet niet beter.’

In 1971 kwam een 12-jarige Siegfried Aikman uit Paramaribo in de Amsterdamse Bijlmer wonen. Een leraar op school nam hem mee naar de Amstelveense hockeyclub AMVJ, want hij dacht dat de immigrant wel goed zou kunnen hockeyen, omdat Aikman op een Indiër of Pakistaan leek.

Aikman werd spits, met rugnummer negen. Daar maakte een scheidsrechter op hockeyclub Strawberries in Driehuis hardop ‘nummer neger’ van. De coach van Aikman was ziedend, maar de scheidsrechter ontkende. Het was een van de vele incidenten die Aikman moest doorstaan in de hockeywereld.

‘Je moest continu op je hoede zijn. Ze zeiden dat ik stonk. Ze noemden me zwart, ze noemden me lui. Ik leek op poep. Er werden altijd grappen over je gemaakt. Dan kwam je ergens binnen en gingen mensen meteen overdreven Surinaams te praten. Dat vonden zij leuk. Het deed mij pijn. Toen Ruud Gullit opkwam als voetballer noemden ze me altijd Gullit. Of ze noemden me Franklin, naar Franklin Dikmoet, toen de enige donkere coach in het hockey. Terwijl ik er toch echt heel anders uitzie.’

View this post on Instagram

Who is this? Yes it’s me about 13 years old.

A post shared by Siegfried Aikman (@siegfriedaikman) on

Een bijzondere mix van culturen

Aikman is de zoon van een Chinees-Afrikaanse vader wiens oma slaaf was. De moeder van Aikman is een kleinkind van Indiase immigranten, die als contractarbeiders naar Suriname waren gegaan in de hoop op een betere toekomst.

De bondscoach van Japan wijt niet alles wat hem overkwam aan racisme of discriminatie. Hij was zelf nogal streetwise en reageerde vaak veel te primair, vindt hij. Als iemand hem met een stick sloeg, ging Aikman meteen op de vuist en kreeg hij op het hockeyveld zijn zoveelste rode kaart.

‘Hockeyers hadden nog nooit een Surinamer gezien op het hockeyveld. Onbekend maakt onbemind. En ik kende de code van het hockey nog niet goed. Ik was te onaangepast. Dat heeft lang geduurd, voordat ik dat leerde. In mijn puberjaren zocht ik vaak de confrontatie, maar besefte ik me dat ik zelf ook juist discrimineerde. Naarmate de jaren vorderden ben ik me anders gaan gedragen in de hockeywereld. In het begin had ik zo’n soul loopje zoals veel donkere jongens. Met de schouders links en rechts meebewegen. Daar ben ik mee gestopt. Ik ben verwit. Toen paste ik er opeens wel bij. Dat was wel raar.’

In de jaren tachtig zocht de ambitieuze Aikman een baan. Een jaar lang schreef hij elke dag vijf sollicitatiebrieven. Twee keer werd hij uitgenodigd. Hij ging op gesprek bij een schoonmaakbedrijf in Limburg. ‘Die man zei: ik zou je wel willen nemen. Maar onze klanten zijn nog niet aan toe aan een zwarte op die positie.’

Siegfried Aikman als coach van Den Bosch. Aikman pakte de eerste landstitel ooit met de dames. Foto: KNHB

‘Ik heb zelf altijd willen laten zien dat donkere mensen het goed kunnen doen’

In die tijd leerde hij zijn vrouw Jacqueline kennen. Aikman schreef haar sollicitatiebrieven. Zijn Jacqueline werd na elke brief uitgenodigd voor een gesprek, wat Aikman deed beslissen om zijn geboorteplaats Paramaribo te verwijderen uit zijn CV. Toen hij dat had gedaan, vroegen werkgevers om extra informatie, en volgde daarna alsnog de standaard afwijzing, wat hem deed vermoeden dat het discriminatie was. Hij mocht na zijn tweede sollicitatiegesprek beginnen op het allerlaagste niveau bij een voorloper van het UWV. Hij eindigde op een directeursplek.

‘Eerst waren de Indo’s in Nederland de gebeten hond. Toen kwam het gesteggel met Surinaamse jongens. Nu zijn Marokkanen weer de lul. Elke keer is het weer een nieuwe groep. Als buitenstaander moet je je ongelofelijk bewijzen, in het hockey en daarbuiten. Ik heb zelf altijd willen laten zien dat donkere mensen het goed kunnen doen. Ik mocht nooit te laat komen. Ik wilde die klassieke vooroordelen tackelen. Toen ik een goede functie had bij het UWV, kwam ik weleens mensen tegen uit de hockeywereld. Die vroegen me verbaasd wat ik op kantoor deed, in zo’n topfunctie.’

Siegfried Aikman als coach van Tilburg, waarmee hij in 2008 de play-offs haalde. Foto: KNHB

Op Oranje-Zwart en Bloemendaal wilden ze Aikman wegsturen

Hockeyclubs wisten lang niet wat ze met donkere jongens aan moesten. Als speler wilde Aikman het tweede van zijn AMVJ op Bloemendaal aanmoedigen. De Surinaamse Nederlander liep het terrein van ’t Kopje op. De hockeyliefhebber was nog nauwelijks het hek door, of er kwam iemand naar hem toe, om te vertellen dat het voetbalveld toch echt verderop lag. Dit was een hockeyclub, daar had een zwarte man toch niets te zoeken? Aikman sputterde tegen, maar het werd hem duidelijk gemaakt dat hij daar op Bloemendaal niet thuis hoorde.

Aikman werkte zich ondertussen gestaag op tot coach van HGC Dames  1. Met dat team zou hij in 1993 landskampioen worden en later de Europacup 1 en 2 veroveren. In 1993 speelden zijn ‘Gazellen’ op Oranje-Zwart in Eindhoven. De succesvolle coach liep het kunstgras op, maar werd staande gehouden. Hij moest onmiddellijk het veld verlaten. Speelsters van HGC moesten zich ermee bemoeien. Ze vertelden dat die donkere man hun coach was. Pas toen mocht Aikman blijven, om zijn werk te doen.

Siegfried Aikman als coach van de mannen van Tilburg.

Ook de fans van Jong Oranje keken Aikman met de nek aan

Zelfs toen Aikman dacht dat hij zich al lang en breed Nederlander kon noemen, kwam hij bedrogen uit.  In 2009 werd hij aangesteld als bondscoach van Japan, voor een eerste periode die tot 2011 zou duren. In die functie reisde hij naar Singapore, waar Japan het Jeugd-WK speelde. Als Nederlander keek hij graag de wedstrijden van Jong Oranje. Hij ging op de tribune naast de supporters van Jong Oranje zitten, maar werd door de Nederlandse hockeyfans met de nek aangekeken. ‘Wat moet die man hier?’ waren hun woorden.

Hij werd weggekeken, totdat de vader van Oranje-keeper Pirmin Blaak de hockeycoach herkende en een praatje maakte. ‘Opeens konden die Nederlanders wel aardig tegen me doen. Terwijl ze me daarvoor als shit behandelden. Dat was een pijnlijk moment. Dat heeft indruk op me gemaakt. Zo Nederlands was ik blijkbaar niet. Terwijl ik me wel Nederlander voelde. Het was shocking. Het was een ervaring die impact heeft gehad. Ik was er even stuk van.’

Op 61-jarige leeftijd wordt Aikman nog vaak geconfronteerd met zijn kleur. ‘Als ik politie zie, ben ik nog steeds op mijn hoede. Ik word regelmatig aangehouden en gefouilleerd. Bij de douane word ik er altijd tussenuit gehaald. Toen ik net getrouwd was, kocht ik de mooiste Citroën BX. Stopte de politie me regelmatig, om te vragen wat ik in zo’n dure auto deed. Mijn dochter kwam op een dag thuis van de Montessorischool in Amersfoort. Ze hadden daar opmerkingen over haar kleurtje gemaakt. Toen zei mijn dochter dat ze wilde dat ze wit was. Dan zou ze normaal zijn. Dat doet pijn, als ouder.’

Siegfried Aikman en Reinier Henneman bij Hurley. Foto: KNHB

Racisme is een hypergevoelig onderwerp

Aikman is blij met de demonstraties tegen racisme, na de dood van George Floyd  in Minneapolis. Op social media roert de Nederlandse hockeycoach zich.

‘Ik klim altijd wel in de pen. Ik hoop dat wat nu gebeurt in de wereld, echt doorzet. Veel mensen uit het hockey zie ik tekeer gaan over moslims en Marokkanen. Ik accepteer dat niet. De commentaren, ook op het optreden van Femke Halsema in Amsterdam, zijn stuitend.’


Op de vraag of er nu racisme is in het hockey, wikt en weegt Aikman zijn woorden. ‘In het hockey is discriminatie vaak een grap. Vaak een grol. In de kleedkamer over je vermeende grote penis. Daar worden altijd grapjes over gemaakt. Dat is kleedkamerhumor in het hockey. Stiekem is dat helemaal niet leuk. Dat maken die donkere jongens van nu in het hockey ook mee. Omdat die anderen normaal nooit een donkere jongen zien. Ze zijn het niet echt gewend.’

Op dit moment timmeren de donkere Terrance Pieters en Marlon Landbrug hard aan de weg. De talentvolle neven speelden voor het eerst samen in Oranje in de Pro League-wedstrijd tegen Nieuw-Zeeland. Aikman: ‘We hebben ook Maartje Scheepstra gehad, die is lang international (99 interlands, red.) geweest. Daarom zeg ik: de hockeywereld is niet zo racistisch. De hockeywereld kan wél onwennig zijn met donkere spelers. Donkere mensen die er komen en in de hockeycode passen, draaien moeiteloos mee. Als ze onaangepast blijven, wordt het lastig.’

De voormalig coach van onder andere de heren van Tilburg, Hurley en Kampong denkt dat als er meer donkere jongens en meisjes gaan hockeyen, er gewenning zal optreden. ‘Je gaat vaak sporten in de sociale klasse waar je hoort. Er zitten veel donkere kinderen op het havo en vwo, dus ik verwacht dat het over twintig jaar weer heel anders is.’

EK 2003. Nederland-Spanje. Maartje Scheepstra laat de Spaanse Nuria Camon achter zich. Nederland win met 2-1. Foto: Koen Suyk

De hockeywereld heeft Aikman ook veel gegeven

Als Aikman het niet naar zijn zin zou hebben in het hockey, had hij er allang uit kunnen stappen. Maar het hockey heeft de Surinaamse Nederlander veel gegeven. De Nederlander beleefde zijn grootste succes als bondscoach van de Japanse hockeyers met de spectaculaire winst van de Asian Games in 2018. Na de landstitels met de hockeysters van HGC en Den Bosch (1998) zijn grootste wapenfeit.

‘Ik vind de hockeywereld een leuke, gezellige wereld. Ik voel me er thuis. Ik voel me nu niet zo zeer gediscrimineerd. Misschien heb ik het voordeel dat ik nu wat bekender ben dan vroeger. Dat opent deuren. Dan reageren mensen anders.’

Het zijn de kleine dingen, die het verschil maken, denkt Aikman. ‘Ik denk wel dat het goed is dat er een dialoog over dit onderwerp op gang komt. Ik ben zelf fan van Johan Cruijff. Hij zei: je gaat het pas zien als je het doorhebt. Dat is ook zo met die grappen en grollen naar donkere hockeyers. Mensen zijn zich niet bewust dat ze het doen en wat het effect is op anderen. Ik heb zelf geprobeerd de discriminatie naast me neer te leggen. Nelson Mandela heeft ons waardevolle lessen geleerd, over dialoog en verzoening. Wij zijn allemaal mensen met onze fratsen en gebreken, maar ook veel overeenkomsten. In de basis willen we allemaal hetzelfde. Goede gezondheid, geluk, liefde en succes.’

Lees ook:


26 Reacties

  1. edelweiss

    Ook dit stuk opent hopelijk weer de nodige ogen! Sowieso een mooie successtory van een voormalig AMVJ hockeyer.

  2. WatUWilt

    Mooi openhartig stuk.

  3. solo

    Geen woorden voor... dank voor je openhartigheid het zet je weer aan het denken. Weer een zeer goed artikel.

  4. rustaaagh

    Super artikel! Zet je idd aan het denken, oa over kleedkamerhumor die stiekem helemaal niet leuk is.

  5. opleidenkey

    Er wordt m.i. nu echt teveel gedaan aan “Politiek correcte artikelen”. Dat gezegd hebbende... Behandel je medemens zoals je zelf behandelt wil worden. Groot respect voor de MENS Aikman, wat hij bereikt heeft en hoe hij heeft doorgezet. Ik zou mezelf niet willen herkennen in iemand die iemand de toegang weigert o.b.v. zijn treurig simpelgeestige oordeel t.a.v. iemand zijn huidskleur. Discriminatie is je negatief uitlaten over iemand die je daarmee als minderwaardig ten opzichte van jezelf (of groep) neer wilt zetten. Zo ook (helaas) het motto “Black lives matter”. Het insinueert dat “Other lives matter less...”??? “All lives matter”, dat zet de kaders recht. Er zijn ook gewoon witte, gele, caramel, etc.- gekleurde mensen die in een achterstandssituatie leven en daarop gediscrimineerd worden. Doe normaal met elkaar en tegen elkaar. Nogmaals, omarm elkaar. Basta!

    1. stekel

      👍

    2. luchtisblauwgrasisgroen

      Als de redactie van Hockey.nl een comment zou moeten verwijderen is het deze. Deze persoon heeft er absoluut niets van begrepen: black lives matters insinueert niet dat andere levens er minder toe doen!

    3. luchtisblauwgrasisgroen

      Het feit dat veel mensen de comment van Opleiden=key liken geeft het probleem aan: mensen zien zichzelf niet als racistisch, maar ze erkennen niet dat de cultuur van het hockey wel degelijk racistisch en elitair is. Graag meer politiek correcte artikelen Hockey.nl!

    4. opleidenkey

      @luchtisgrauwgrasisdor en jfouden, jawel, ik begrijp het statement bijzonder goed. En ik heb gewoon recht om mijn mening te geven luchtengrasenzo... Als je ongeacht welke partij met alle partijen oplossingen wilt vinden en uitvoeren moet je wel eerst een gelijk speelveld creeeren. Er zijn hier andere en grotere groepen mensen dan onze oprecht gewaarde donkergekleurde medemens die het hier moeilijker hebben. En een eerlijk speelveld; Amerika is toch echt wat anders dan Nederland of Europa. En laat Cruijff er lekker buiten...

    5. daanyt

      Toen het regenwoud in Brazilië is de fik stond en mensen zeiden: 'rainforest matter' bedoelden ze dat toen ook mee dat bossen hier in Nederland er niet toe doen? Mensen komen eindelijk voor zichzelf op en daarmee discrimineren ze anderen juist niet, het is aan hun om ook voor zichzelf op te komen.

  6. bouwman

    Mooi Siegfried, gelukkig waren ze in Den Haag/Wassenaar hun tijd ver vooruit met jou en Franklin als HK-coaches. Succes!

  7. mark-j

    Ik mag toch hopen dat genoemde kwalijke discriminatie voorvallen uit het verleden op de diverse clubs voor eens en altijd de wereld uit zijn .Zo niet ; pak die hele club aan ! Club moet dan maar lijden door een enkel individu ... discriminatie mag in elk geval nooit op de hockeyvelden meer plaats nemen. Maken we daar een stap met- en voor elkaar ! Respect voor de volhardendheid van Aikman om het leuke van en aan hockey de boventoon te hebben laten voeren en zijn sport trouw gebleven te zijn ondanks schofterige behandelingen op diverse clubs ! Diepe buiging voor Aikman.....

  8. aukevos

    Mooi interessant openhartig artikel

  9. jfden@hotmail.com

    @Opleidenkey 'Black lives Matter' insinueert helemaal niet dat 'other lives matter less'. Jij insinueert dat. Misschien eerst even in de materie verdiepen voordat je reageert. "Je ziet het pas als je het begrijpt."

  10. RickdeVries

    Triest om een normale reactie te verwijderen. Noord-Korea......

  11. Klaus

    Wie dit afdoet als “politiek correct artikel” (en die uitspraak is nu al 16 keer gelijkt) heeft nog niet veel begrepen, en die zal het ook niet gauw zien, om bij Cruijff te blijven. Juist daarom hebben we dit artikel en meer hiervan nodig. Hulde aan auteur en redactie.

  12. HockeyInside

    Hockey is nog steeds een gesloten bastion. Naar mijn mening weren bestuurders, trainers, ouders, hockeyers donkere mensen niet bewust om de huidskleur maar vindt men het gewoon fijn om onder gelijk gestemden te zijn. Dezelfde vakanties, hobby’s, banen, taal, inkomen, etiketten. De bond praat over diversiteit in het hockey maar in de jeugd teams van de bond en de begeleidingsteams is maar weinig sprake van diversiteit. Er zal een hoop verbeterd en verandert zijn sinds de heer Aikman zijn entree maakte op de hockey velden. De hockey sport zal goed in de spiegel moeten kijken en zich de vraag mogen stellen waarom er zo weinig gekleurde (moslims) deelnemen aan deze mooie sport. Eerlijk zijn over het gevoel dat dit geeft en of men wel verandering wilt.

  13. rhonig

    Het wordt tijd dat er weer een wedstrijd komt om over te praten.

  14. aussiepie

    Verhaal past in deze tijd maar de schrijver heeft weinig of totaal geen huiswerk gedaan.De man heeft het altijd aan zichzelf te danken dat hij mensen tegen zich in het harnas jaagde.Je hoorde Dick Esser nooit klagen.noch Rex Norris noch de vele Indieres and pakistanezen die in holland hockeyen en juist omdat er geen discriminatie is naar holland toekomen.Een kompliment aan de KNHB.Laat Aikman aub in Japan blijven.

    1. luchtisblauwgrasisgroen

      Dus je zegt dat Aikman het aan zichzelf heeft te danken dat hij met racisme te maken heeft, hij niet moet klagen (want dat deden andere gekleurde hockeyers immers ook niet) en dat hij niet terug naar het land moet komen waar hij woont? Deze uitspraken illustreren precies het probleem waar het artikel over gaat.

    2. opleidenkey

      Grappig Luchtenzo, Aussiepie stelt helemaal niet dat racisme verband houdt met hoe Aikman zaken aanvloog. Dat maak jij ervan. Hij vindt Aikman gewoon niet sympathiek. O, wat mij betreft is er een grondwet die nog belangrijker is dan het bestrijden van racisme en dat is vrijheid van meningsuiting en je zit dun op het lijntje dat je het niet trekt wanneer andere mensen een andere mening hebben dan jij. Er wordt door ons niemand gediscrimineerd, en je vult zelf een hoop in met je aannames... Jij bent zelf niet in staat zaken neutraal en gescheiden te beoordelen, jammer.

    3. Klaus

      Ik las ook dat Aussipie beweerde dat al de ervaringen die in het artikel zijn beschreven aan het gedrag van Aikman zijn te wijten. Het feit dat andere niet-blanken niet “zeuren” zou aantonen dat er geen discriminatie in onze hockeywereld bestaat Toch? Verder las ik nergens dat iemand het recht om deze mening te verkonden in twijfel trekt. Ook “ laat Aikman aub in Japan blijven “ mag gewoon worden gezegd. Maar Luchtisblauw... heeft natuurlijk gelijk dat dit illustreert waarom zo’n artikel nodig is..

  15. hockeyster

    Kunnen we niet gewoon lief zijn voor elkaar? Wat maakt het uit of iemand donker, licht of geel is, desnoods pimpelpaars met een goud randje! Of dat iemand homo, lesbisch, hetero of bi is! Want het is niet alleen kleur, maar ook seksuele geaardheid waarop gediscrimineerd wordt(werkelijk overal!). Echt, laten we elkaar gewoon allemaal accepteren. Bedoel je accepteert het toch ook als iemand slechter of beter kan hockeyen in je team? Persoonlijk vind ik iemand aardig of niet aardig ongeacht kleur of seksuele voorkeur. Maar misschien ben ik de tijd ver vooruit....

  16. net niet....

    ik denk dat weinigen bewust discrimeren ....onbewust doen we het (bijna) allemaal...


Wat vind jij? Praat mee...